Kısa cevap: Tutuklama kararına itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine yapılan beyanla yapılır (CMK md. 268/1). Soruşturma evresinde tutukluluk hâli en geç otuzar günlük sürelerle incelenir (md. 108). Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir (md. 104).

Tutuklama koşulları

Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir; işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez (CMK md. 100/1). Tutuklama nedeni olarak kaçma, saklanma veya kaçma şüphesi uyandıran somut olgular ile delilleri yok etme, gizleme, değiştirme veya tanık, mağdur ya da başkaları üzerinde baskı yapma girişimi sayılabilir (md. 100/2). Katalog suçlarda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde tutuklama nedeni var sayılabilir (md. 100/3). Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda (vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç) tutuklama kararı verilemez (md. 100/4).

Tutuklama kararının içeriği

Soruşturma evresinde şüphelinin tutuklanmasına Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi, kovuşturma evresinde sanığın tutuklanmasına savcının istemi üzerine veya re'sen mahkeme karar verir; istemlerde adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukuki ve fiili nedenler gösterilir (CMK md. 101/1). Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda kuvvetli suç şüphesi, tutuklama nedenlerinin varlığı, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı somut olgularla gerekçelendirilerek gösterilir; kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir ve bir örneği verilir (md. 101/2). Tutuklama istenildiğinde şüpheli veya sanık, kendisinin seçeceği veya baro tarafından görevlendirilecek müdafiin yardımından yararlanır (md. 101/3).

İtiraz

  • Bu madde (md. 101) ile md. 100 gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir (md. 101/5).
  • İtiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşuluyla zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır (md. 268/1).
  • Kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme, itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezse en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir (md. 268/2).
  • Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan itirazların incelenmesi, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir (md. 268/3-b).

Salıverilme istemi ve tutukluluğun incelenmesi

Şüpheli veya sanık soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini isteyebilir; tutukluluk hâlinin devamına veya salıverilmesine hâkim veya mahkemece karar verilir ve bu kararlara itiraz edilebilir (CMK md. 104). Soruşturma evresinde tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği, en geç otuzar günlük sürelerle sulh ceza hâkimi tarafından, şüpheli veya müdafii dinlenilerek incelenir; kovuşturma evresinde hâkim veya mahkeme her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında re'sen karar verir (md. 108).

Tutukluluk süreleri

  • Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır; zorunlu hâllerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir (md. 102/1).
  • Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde en çok iki yıldır; zorunlu hâllerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir, uzatma süresi toplam üç yılı, TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerdeki suçlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda beş yılı geçemez (md. 102/2).
  • Soruşturma evresinde tutukluluk süresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde altı ayı, görevine giren işlerde bir yılı geçemez; belirli suç gruplarında bir yıl altı ay olup altı ay daha uzatılabilir (md. 102/4).
  • Bu süreler, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından yarı oranında, on sekiz yaşını doldurmamış çocuklar bakımından dörtte üç oranında uygulanır (md. 102/5).

Adli kontrol

Tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir. Yükümlülükler arasında yurt dışına çıkamamak, belirlenen yerlere düzenli başvurmak, güvence yatırmak, konutunu terk etmemek ve belirli yerlere gitmemek yer alır (md. 109/3). Adli kontrol hükümlerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir (md. 112/1).

Haksız tutuklamada tazminat

Kanunlarda belirtilen koşullar dışında tutuklanan ya da tutukluluğun devamına karar verilen kişiler ile kanuni hakları hatırlatılmadan tutuklananlar, maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebilir (CMK md. 141/1).

Sıkça sorulan sorular

Tutuklama kararına itiraz süresi kaç gündür?

Kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde itiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie yapılır (CMK md. 268/1).

Tutukluluk ne sıklıkla incelenir?

Soruşturma evresinde en geç otuzar günlük sürelerle sulh ceza hâkimi tarafından; kovuşturma evresinde her oturumda hâkim veya mahkeme tarafından incelenir (CMK md. 108).

Tutukluluk en fazla ne kadar sürebilir?

Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok bir yıl (zorunlu hâllerde altı ay daha); ağır ceza işlerinde en çok iki yıl, uzatmayla toplam üç yıl, bazı suç gruplarında beş yılı geçemez (CMK md. 102).

Tutuklama yerine ne yapılabilir?

Tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir (CMK md. 109).