Senet (Bono/Çek/Poliçe) Davaları: Kapsamlı Rehber 2026

Kambiyo senetleri, ticari hayatın en temel ödeme ve kredi araçlarından olup bono (emre yazılı senet), çek ve poliçe olmak üzere üç türden oluşmaktadır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (mevzuat.gov.tr) 670 ile 823. maddeleri arasında düzenlenen kambiyo senetleri, kıymetli evrak niteliği taşımakta ve sıkı şekil şartlarına tabi bulunmaktadır. Bu senetler, alacaklıya güçlü bir tahsilat imkânı sağlarken, borçlu açısından da ciddi hukuki sonuçlar doğurmaktadır.

Senet davaları, Türk hukuk uygulamasında en yoğun dava türleri arasında yer almaktadır. Senedin geçerliliğine ilişkin uyuşmazlıklar, sahtecilik iddiaları, zamanaşımı tartışmaları, menfi tespit ve istirdat davaları, karşılıksız çek suçları ve cirantanın sorumluluğu gibi konular bu alanın temel meselelerini oluşturmaktadır. Ticari ilişkilerde güvenin tesisi ve alacak haklarının korunması açısından kambiyo hukukunun doğru bilinmesi büyük önem taşımaktadır.

Bu rehberde kambiyo senetlerinin her bir türü ayrıntılı olarak ele alınmakta, senetlere ilişkin davalar ve icra takipleri hakkında kapsamlı bilgi sunulmaktadır. Bono, çek ve poliçenin şekil şartları, geçerlilik koşulları, zamanaşımı süreleri, tahsilat yolları ve dava türleri sistematik biçimde incelenmektedir. Senet uyuşmazlıklarında hak kaybına uğramamak için bu rehberdeki bilgilerin dikkatle değerlendirilmesi tavsiye edilmektedir.

Kambiyo senetleri hukukunda şekilcilik ilkesi hâkimdir. Bu ilke gereğince, senedin geçerliliği kanunda öngörülen şekil şartlarının eksiksiz yerine getirilmesine bağlıdır. Eksik veya hatalı düzenlenen bir senet, kambiyo senedi vasfını kaybedebilir ve alacaklının icra takibi başlatma hakkını doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle senet düzenlenirken ve kabul edilirken şekil şartlarına azami dikkat gösterilmelidir.

Bono (Emre Yazılı Senet) ve Hukuki Niteliği

Bono veya emre yazılı senet, düzenleyenin belirli bir bedeli belirli bir tarihte kayıtsız şartsız ödemeyi taahhüt ettiği kambiyo senedidir. TTK'nın 776. maddesi bononun zorunlu unsurlarını belirlemiştir. Buna göre bono; senet metninde bono veya emre yazılı senet kelimesini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini, vade tarihini, ödeme yerini, lehine ödeme yapılacak kişinin adını, düzenlenme tarihini ve yerini, düzenleyenin imzasını içermelidir. Bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği, senedin bono niteliğini kaybetmesine yol açabilir.

Bononun ticari hayattaki önemi, borçlunun ödeme taahhüdünü yazılı ve icra edilebilir bir belgeye bağlamasından kaynaklanmaktadır. Alacaklı, vadesi gelmiş bir bonoyu icra müdürlüğüne ibraz ederek kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatabilir. Bu takip türünde borçluya gönderilen ödeme emrine itiraz süresi beş gündür ve itiraz icrayı kendiliğinden durdurmaz. Bu durum, bono alacaklısına diğer alacaklılara göre önemli bir avantaj sağlamaktadır.

Bonoda ciro işlemi, senedin bir kişiden diğerine devredilmesini sağlayan hukuki işlemdir. Ciro, senedin arkasına veya alonj denilen ek kâğıda yapılan bir devir beyanı ve imza ile gerçekleştirilir. Tam ciro ve beyaz ciro olmak üzere iki türü bulunmaktadır. Tam ciroda devralanın adı belirtilirken, beyaz ciroda yalnızca cirantanın imzası yer alır. Ciro zincirinin kesintisiz olması, hamilin meşru hamil sayılabilmesi için zorunludur.

Bononun protesto edilmesi, vadesinde ödenmemesi halinde gündeme gelen önemli bir işlemdir. Protesto, noter aracılığıyla yapılan resmi bir tespit işlemi olup hamilin müracaat haklarını kullanabilmesi için gereklidir. Protesto çekilmemesi halinde hamil, cirantalara ve düzenleyenin kefillerine karşı müracaat hakkını kaybedebilir. Ancak düzenleyen, protestodan bağımsız olarak her zaman sorumlu tutulabilir. Protestodan muafiyet kaydı da senede eklenebilir.

Çek ve Çek Hukukunun Temel İlkeleri

Çek, TTK'nın 780 ve devamı maddelerinde düzenlenen bir kambiyo senedi olup bir bankaya hitaben yazılmış ve kayıtsız şartsız belirli bir meblağın ödenmesini içeren kıymetli evraktır. Çekin bono ve poliçeden temel farkı, muhatabın mutlaka bir banka olması ve görüldüğünde ödenmesi gereken bir senet niteliği taşımasıdır. Çekte vade kavramı hukuken geçerli değildir; ibraz tarihinde ödenir.

Çekin zorunlu unsurları TTK'nın 780. maddesinde sayılmıştır: senet metninde çek kelimesi, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi emri, muhatabın (banka) ticaret unvanı, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği çekin geçerliliğini etkileyebilir. Özellikle düzenlenme tarihinin bulunmaması, belgenin çek niteliğini ortadan kaldırır.

Çekin ibraz süresi, düzenlenme yerine göre farklılık göstermektedir. Düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı ilde ise ibraz süresi on gün, farklı illerde ise bir aydır. Türkiye'de düzenlenip yurt dışında ödenecek çeklerde süre üç ay, farklı kıtalardaki ülkelerde ise bu süre daha uzundur. İbraz süresinin geçirilmesi halinde çekin kambiyo senedi vasfı devam etmekle birlikte, hamil müracaat borçlularına başvurma hakkını kaybedebilir.

5941 sayılı Çek Kanunu, çek hukukunun özel düzenlemelerini içermektedir. Bu kanun kapsamında çek hesabı açılması, çek defteri verilmesi, karşılıksız çek suçu, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı gibi konular düzenlenmiştir. Çek Kanunu, çekin güvenilirliğini artırmak ve karşılıksız çek sorununu çözmek amacıyla çeşitli yaptırımlar öngörmektedir.

Poliçe ve Ticari Uygulaması

Poliçe, TTK'nın 671 ve devamı maddelerinde düzenlenen ve düzenleyenin (keşidecinin) muhataba hitaben belirli bir bedeli belirli bir zamanda lehtara veya onun emrine ödenmesini emrettiği kambiyo senedidir. Poliçe, üçlü bir ilişkiyi düzenleyen kambiyo senedi olup düzenleyen, muhatap ve lehtar olmak üzere üç taraf bulunmaktadır. Poliçe, bono ve çeke kıyasla Türk ticari uygulamasında daha az kullanılmakla birlikte, uluslararası ticarette hâlâ önemini korumaktadır.

Poliçenin zorunlu unsurları TTK'nın 671. maddesinde belirtilmiştir: senet metninde poliçe kelimesi, belirli bir bedelin kayıtsız ve şartsız ödenmesi emri, muhatabın adı soyadı veya ticaret unvanı, vade tarihi, ödeme yeri, lehine ödeme yapılacak kişinin adı, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Bu unsurların tamamının senette yer alması gerekmektedir.

Poliçede kabul işlemi, muhatabın poliçe üzerine kabul beyanı yazarak imzalamasıyla gerçekleşir. Kabul, muhatabın poliçe bedelini ödeme yükümlülüğünü üstlenmesi anlamına gelir. Kabul edilmemiş poliçede muhatap ödeme yükümlülüğü altında değildir. Kısmi kabul de mümkün olup muhatap, poliçe bedelinin bir kısmını kabul edebilir. Kabul için poliçenin muhataba ibrazı gerekmekte olup ibraz süresi düzenlenme tarihinden vade tarihine kadar olan süredir.

Poliçede aval (kefalet) işlemi, poliçe bedelinin ödenmesinin bir kefil tarafından güvence altına alınmasıdır. Avalist, kimin lehine aval verdiğini belirtmelidir; aksi halde düzenleyen lehine verilmiş sayılır. Avalist, lehine aval verdiği kişi ile aynı koşullarda sorumludur. Poliçede birden fazla kişi aval verebilir ve her bir avalistin sorumluluğu bağımsız olarak değerlendirilir.

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takip

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (mevzuat.gov.tr) 167 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu takip türü, kambiyo senedi alacaklısına tanınan özel ve ayrıcalıklı bir takip yoludur. Alacaklı, vadesi gelmiş bir kambiyo senedini icra müdürlüğüne ibraz ederek borçlu aleyhine takip başlatabilir.

Takip talebinde alacaklının ve borçlunun kimlik bilgileri, alacak tutarı, faiz oranı ve senedin aslı yer almaktadır. İcra müdürlüğü, talebi inceleyerek borçluya ödeme emri gönderir. Ödeme emrinde borçluya beş gün içinde borca itiraz etme veya on gün içinde ödeme yapma süresi tanınmaktadır. Genel haciz yolundan farklı olarak, itiraz icrayı kendiliğinden durdurmaz; borçlunun ayrıca icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararı alması gerekmektedir.

Borçlu, kambiyo senetlerine özgü takipte iki tür itirazda bulunabilir. Birincisi borca itiraz olup borçlunun borçlu olmadığını ileri sürmesidir. İkincisi ise imzaya itiraz olup senetteki imzanın borçluya ait olmadığının iddia edilmesidir. İmzaya itiraz halinde icra mahkemesi, imza incelemesi yaptırarak karar verir. Borca itiraz ise genellikle genel mahkemelerde menfi tespit davası yoluyla ileri sürülmektedir.

Kambiyo takiplerinde zamanaşımı itirazı da önemli bir savunma aracıdır. Borçlu, senedin zamanaşımına uğradığını ileri sürerek takibin iptalini talep edebilir. Zamanaşımı itirazı, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine yapılmalıdır. Mahkeme, zamanaşımı süresinin dolup dolmadığını inceleyerek karar verir. Zamanaşımı süresi dolmuşsa takip iptal edilir.

Menfi Tespit Davası

Menfi tespit davası, borçlunun gerçekte borçlu olmadığını ispat etmek amacıyla açtığı bir tespit davasıdır. İİK'nın 72. maddesinde düzenlenen bu dava, senet borçlusunun en önemli hukuki savunma araçlarından biridir. Menfi tespit davası, icra takibinden önce veya sonra açılabilir; ancak takip öncesi ve sonrası davaların koşulları ve sonuçları farklılık göstermektedir.

İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasında davacı (borçlu), mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alarak icra takibinin başlatılmasını engelleyebilir. Ancak ihtiyati tedbir kararı verilebilmesi için davacının alacağın yüzde on beşi oranında teminat yatırması gerekmektedir. Mahkeme, teminatı değerlendirerek tedbir kararı verebilir. Tedbir kararı, yalnızca takibin başlatılmasını engeller; mevcut malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini etkilemez.

İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ise takibin durdurulması mümkün olmayıp yalnızca ihtiyati tedbir yoluyla tahsil edilen paranın alacaklıya ödenmesinin engellenmesi sağlanabilir. Bu durumda da teminat yatırılması gerekmektedir. Borcun ödenmesinden sonra menfi tespit davası istirdat davasına dönüşür.

Menfi tespit davasında ispat yükü kural olarak davacıda (borçluda) olmakla birlikte, senedin bedelsiz olduğu veya hatır senedi olduğu iddiasında yazılı delil aranmaktadır. Senet, düzenleyenin aleyhine güçlü bir karine oluşturduğundan, borçlunun bu karineyi çürütmesi gerekmektedir. Ancak senedin anlaşmaya aykırı doldurulduğu, sahte olduğu veya hukuki sebebinin bulunmadığı gibi iddialar yazılı delille ispatlanabilir. Tanık beyanı, kural olarak senede karşı tek başına yeterli bir ispat aracı değildir.

İstirdat Davası ve Koşulları

İstirdat davası, borçlunun icra takibi sonucunda ödediği paranın iadesini talep ettiği eda davasıdır. İİK'nın 72. maddesinin 7. fıkrası uyarınca, borçlu olmadığı bir parayı icra tehdidi altında ödeyen kişi, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilir. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup sürenin geçirilmesi halinde dava hakkı düşer.

İstirdat davasının açılabilmesi için bazı koşulların bir arada bulunması gerekmektedir. İlk olarak, paranın icra takibi sırasında ödenmiş olması gerekir. Borçlunun kendi rızasıyla yaptığı ödemeler istirdat davasına konu edilemez. İkinci olarak, ödemenin cebrî icra tehdidi altında yapılmış olması aranmaktadır. Üçüncü olarak ise davanın ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılması zorunludur.

İstirdat davasında ispat yükü davacıya (borçluya) aittir. Davacı, ödediği paranın borçlu olmadığı bir meblağ olduğunu kanıtlamalıdır. Senedin sahte olduğu, bedelsiz düzenlendiği, anlaşmaya aykırı doldurulduğu veya borcun önceden ödendiği gibi iddialar istirdat davasının konusunu oluşturabilir. İspat araçları arasında yazılı belgeler, banka kayıtları, ticari defterler ve uzman raporları sayılabilir.

İstirdat davası, menfi tespit davasından farklı olarak bir eda davasıdır ve davanın kabul edilmesi halinde mahkeme, ödenen tutarın faiziyle birlikte davacıya iadesine karar verir. Menfi tespit davası ise tespit niteliğinde olup borcun mevcut olmadığının tespiti ile sınırlıdır. Menfi tespit davasının borcun ödenmesinden sonra istirdat davasına dönüşmesi, her iki dava türü arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktadır.

Sahte Senet ve Senette Tahrifat

Sahte senet, gerçekte var olmayan bir borç ilişkisini yaratmak amacıyla düzenlenen veya mevcut bir senet üzerinde tahrifat yapılarak değiştirilen kambiyo senedidir. Sahte senet düzenlenmesi ve kullanılması, Türk Ceza Kanunu kapsamında sahtecilik suçu oluşturmakta olup ağır cezai yaptırımlara tabidir. Ayrıca sahte senede dayalı icra takibi ve dava da hukuka aykırı olup borçlunun çeşitli savunma hakları bulunmaktadır.

Sahte senet türleri arasında baştan sahte düzenlenen senetler, imza taklidi yapılan senetler, bedel kısmı değiştirilen senetler, vade tarihi değiştirilen senetler ve açığa imzanın kötüye kullanılması yer almaktadır. Açığa imza, özellikle ticari hayatta sıkça karşılaşılan bir durum olup boş bir kâğıda veya boş senet formuna atılan imzanın, anlaşmaya aykırı biçimde doldurulmasını ifade etmektedir.

Sahte senedin tespiti, bilirkişi incelemesi yoluyla gerçekleştirilmektedir. İmza incelemesinde grafolog bilirkişi, senetteki imzayı borçlunun bilinen imzalarıyla karşılaştırarak rapor düzenler. Belge üzerindeki tahrifatın tespiti için ise belge inceleme uzmanı, kâğıdın yapısını, mürekkep türünü, silme veya kazıma izlerini ve üst yazı (overwriting) gibi unsurları inceler. Bilirkişi raporu, mahkemenin kararını önemli ölçüde etkileyen bir delildir.

Sahte senet iddiası, hem hukuk davası hem de ceza davası kapsamında ileri sürülebilir. Ceza davası, sahtecilik suçunun işlendiği iddiasıyla Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunularak başlatılır. Hukuk davası ise menfi tespit veya istirdat davası şeklinde açılabilir. Ceza davasının sonucu, hukuk davasını doğrudan etkileyebilir; ceza mahkemesinin sahtecilik tespiti, hukuk hâkimini bağlayıcı niteliktedir.

Karşılıksız Çek Suçu ve Hukuki Sonuçları

Karşılıksız çek keşide etmek, 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 5. maddesi uyarınca suç olarak tanımlanmıştır. Çekin bankaya ibrazında yeterli karşılığın bulunmaması halinde, muhatap banka çekin arka yüzüne karşılıksızdır işlemi yapar. Hamil, bu işleme dayanarak icra takibi başlatabileceği gibi, çek düzenleyeni hakkında şikâyette de bulunabilir.

Karşılıksız çek suçunun cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan kısmı kadar adli para cezasıdır. Ancak bu adli para cezası, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkûmiyet kararı ile birlikte çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına da hükmedilir. Bu yasak, kararın kesinleşmesiyle birlikte tüm bankalara bildirilir ve Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi kayıtlarına işlenir.

Karşılıksız çek şikâyeti, çekin ibraz edildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılmalıdır. Şikâyet, çekin ibraz edildiği veya hesabın bulunduğu yer icra ceza mahkemesine yapılmaktadır. Şikâyet süresi hak düşürücü nitelikte olup sürenin geçirilmesi halinde şikâyet hakkı düşer. Hamilin, çekin karşılıksız çıkması üzerine derhal hukuki süreci başlatması önem taşımaktadır.

Karşılıksız çek suçunda etkin pişmanlık hükümleri de mevcuttur. Çek bedelinin karşılıksız kalan kısmının faiziyle birlikte ödenmesi halinde, mahkûmiyet kararı verilmeden dava düşer. Mahkûmiyet kararından sonra ödeme yapılması halinde ise cezanın tüm sonuçlarıyla birlikte ortadan kaldırılmasına karar verilir. Bu düzenleme, çek bedelinin tahsilatını teşvik etmeye yönelik bir mekanizmadır.

Çek İptali Davası

Çek iptali davası, çekin kaybedilmesi, çalınması veya kullanılamaz hale gelmesi durumunda açılan özel bir dava türüdür. TTK'nın 757 ve devamı maddelerinde düzenlenen bu dava, kıymetli evrakın iptaline ilişkin genel hükümlere tabidir. Çek iptal davası, çekin bulunduğu yerdeki veya keşidecinin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinde açılmaktadır.

Çek iptali davası açılabilmesi için çekin kaybedilmiş, çalınmış veya kullanılamaz hale gelmiş olması gerekmektedir. Davacı, çekin hamili olduğunu ve çekin elinden rızası dışında çıktığını ispat etmelidir. Mahkeme, dava açılması üzerine muhatap bankaya ödeme yasağı koyarak çekin ibrazı halinde ödeme yapılmasını engelleyebilir. Bu tedbir, çekin kötü niyetli kişiler tarafından kullanılmasını önlemeye yönelik önemli bir güvencedir.

Çek iptali davasında mahkeme, ilan yoluyla çeki elinde bulunduran kişilere belirli bir süre içinde çeki ibraz etmelerini veya itirazda bulunmalarını bildirir. İlan süresi, genellikle üç aydır. Bu süre içinde çek ibraz edilmez veya geçerli bir itiraz yapılmazsa, mahkeme çekin iptaline karar verir. İptal kararı ile birlikte çekin hamili, bu karara dayanarak muhatap bankadan ödeme talep edebilir.

Çek iptali davası ile çekin hükümsüzlüğü davası birbirinden farklı kavramlardır. Çek iptali davası, fiziksel olarak kayıp veya çalıntı çekler için açılırken, çekin hükümsüzlüğü davası, çekin şekil şartlarına uygun düzenlenmediği veya sahte olduğu iddiasıyla açılmaktadır. Her iki dava türünün koşulları, yargılama usulü ve sonuçları farklılık göstermektedir.

Cirantanın Sorumluluğu ve Müracaat Hakkı

Ciro, kambiyo senetlerinin devri için kullanılan temel yöntem olup cirantanın (devredenin) hukuki sorumluluğunu da beraberinde getirmektedir. TTK uyarınca ciranta, senedi ciro ederek devrettiğinde, senedin ödenmemesi halinde hamile karşı müracaat borçlusu sıfatıyla sorumlu hale gelmektedir. Bu sorumluluk, aksi kararlaştırılmadıkça müteselsil niteliktedir.

Cirantanın sorumluluğunun doğması için bazı koşulların yerine getirilmesi gerekmektedir. İlk koşul, senedin vadesinde muhataba veya düzenleyene ibraz edilmiş olmasıdır. İkinci koşul ise ödememe halinde protesto çekilmiş olmasıdır. Protestonun süresi içinde çekilmemesi halinde cirantanın sorumluluğu sona erer. Ancak senette protestodan muafiyet kaydı bulunması halinde protesto çekilmesine gerek yoktur.

Ciranta, sorumluluğunu sınırlandırmak veya ortadan kaldırmak amacıyla çeşitli kayıtlar koyabilir. Sorumsuzluk kaydı ile ciranta, ödenmeme halinde sorumlu olmayacağını belirtebilir. Bu kayıt, yalnızca ilgili ciranta bakımından geçerli olup diğer cirantaların sorumluluğunu etkilemez. Ayrıca ciro yasağı kaydı ile ciranta, senedin daha sonra ciro edilmesi halinde yeni hamillere karşı sorumlu olmayacağını belirtebilir.

Müracaat hakkını kullanan hamil, cirantadan senet bedelini, vadesinden itibaren işleyecek faizi, protesto masraflarını ve diğer giderleri talep edebilir. Hamil, müracaat hakkını tüm cirantalara veya bunlardan birine karşı kullanabilir. Bir cirantaya başvuru, diğerlerine başvurma hakkını ortadan kaldırmaz. Ödeme yapan ciranta ise kendinden önce gelen cirantalara ve düzenleyene rücu edebilir.

Kambiyo Senetlerinde Zamanaşımı

Kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri, senedin türüne ve tarafların hukuki konumuna göre farklılık göstermektedir. TTK'nın 749 ve devamı maddeleri, poliçe ve bono için zamanaşımı sürelerini düzenlemekte olup çek için 814. madde özel hüküm içermektedir. Zamanaşımı sürelerinin doğru bilinmesi, alacak hakkının korunması açısından hayati önem taşımaktadır.

Bonolarda düzenleyene karşı zamanaşımı süresi, vade tarihinden itibaren üç yıldır. Hamilin cirantalara karşı müracaat hakkının zamanaşımı süresi, süresinde çekilen protesto tarihinden veya protestodan muafiyet kaydı bulunması halinde vade tarihinden itibaren bir yıldır. Cirantanın diğer cirantalara ve düzenleyene karşı rücu hakkının zamanaşımı süresi ise cirantanın ödeme yaptığı veya aleyhine dava açıldığı tarihten itibaren altı aydır.

Çeklerde zamanaşımı süresi, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıldır. Bu süre, tüm çek borçluları (keşideci, ciranta, avalist) için geçerlidir. Çekte ibraz süresinin doğru hesaplanması, zamanaşımı başlangıcının belirlenmesi açısından önemlidir. Poliçelerde de bonoya benzer zamanaşımı süreleri uygulanmakta olup kabul edene karşı üç yıl, cirantalara karşı bir yıl ve rücu hakkında altı aylık süreler geçerlidir.

Zamanaşımının kesilmesi ve durması, kambiyo hukukunda genel hükümlere tabidir. Dava açılması, icra takibi başlatılması, borcun ikrar edilmesi gibi haller zamanaşımını keser. Zamanaşımının kesilmesi halinde süre yeniden işlemeye başlar. Ancak kambiyo senetlerinde zamanaşımı süreleri genellikle kısa tutulmuş olduğundan, alacaklının haklarını zamanında kullanması büyük önem taşımaktadır.

Senet Davalarında Güncel Gelişmeler ve 2026 Uygulamaları

Kambiyo senetleri hukukunda son yıllarda önemli gelişmeler yaşanmıştır. Dijitalleşme süreciyle birlikte elektronik senet ve dijital çek kavramları gündeme gelmiş olup bu alandaki yasal düzenlemeler tartışılmaktadır. Merkez Bankası'nın dijital ödeme sistemleri projesi kapsamında, kambiyo senetlerinin elektronik ortamda düzenlenmesi ve dolaşımı konusunda çalışmalar sürdürülmektedir.

2026 yılı itibarıyla çek uygulamalarında önemli değişiklikler hayata geçirilmiştir. Karekodlu çek sistemi yaygınlaştırılmış olup çeklerin banka sistemi üzerinden takibi kolaylaştırılmıştır. Bu sistem, sahte çek kullanımını önlemeye ve çekin güvenilirliğini artırmaya yönelik önemli bir adımdır. Ayrıca TCMB Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) sistemi üzerinden çek bildirimleri de yapılabilmektedir.

UYAP sistemi üzerinden icra takiplerinin elektronik ortamda başlatılması ve takibi, senet davalarında yargılama sürecini hızlandırmıştır. e-Tebligat uygulaması ile ödeme emirlerinin daha hızlı tebliği sağlanmakta olup Adalet Bakanlığı'nın dijital dönüşüm projeleri kapsamında bu alandaki gelişmeler sürmektedir. İcra dosyalarının elektronik ortamda takibi, hem alacaklılar hem de borçlular açısından önemli kolaylıklar sağlamaktadır.

Kambiyo senetleri alanında arabuluculuk uygulaması da gündeme gelmiş olup ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk kapsamında senet kaynaklı davalar da değerlendirilmektedir. Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk uygulaması, dava öncesi uyuşmazlığın çözümünü teşvik etmekte ve mahkemelerin iş yükünü azaltmaya katkı sağlamaktadır. Arabuluculuk sürecinde tarafların uzlaşması halinde anlaşma belgesi, ilam niteliğinde belge olarak icra edilebilir.

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takip

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip, İcra ve İflas Kanunu'nun 167 ila 176. maddeleri arasında düzenlenen özel bir icra takip yoludur. Bu takip yolu, elinde bono, poliçe veya çek bulunan alacaklıların borçluya karşı doğrudan haciz yoluna başvurmasına imkân tanımaktadır. Genel haciz yoluyla takipten farklı olarak, kambiyo senetlerine özgü haciz yolunda borçlunun itirazı icra takibini kendiliğinden durdurmamaktadır. Bu durum, alacaklı açısından önemli bir avantaj oluşturmakta olup kambiyo senetlerinin tedavül kabiliyetini ve güvenilirliğini artırmaktadır. Takip talebinde alacaklı, senedin aslını icra müdürlüğüne ibraz etmek zorunda olup icra müdürü senedin kambiyo senedi niteliğinde olup olmadığını incelemektedir.

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte borçluya gönderilen ödeme emrinde, borcun on gün içinde ödenmesi, beş gün içinde icra mahkemesine itiraz edilebileceği ve takibin dayanağı olan senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığı veya senedin altındaki imzanın kendisine ait olmadığı iddialarının ileri sürülebileceği belirtilmektedir. İmza itirazı halinde icra mahkemesi, bilirkişi incelemesi yaptırarak imzanın borçluya ait olup olmadığını tespit etmektedir. Borca itiraz ise borcun ödendiği, zamanaşımına uğradığı veya başka bir nedenle düştüğü iddialarına dayanabilmektedir. İtirazın kabulü halinde takip durur; ancak alacaklının genel mahkemelerde dava açma hakkı saklıdır.

Takip sürecinde alacaklı, borçlunun menkul ve gayrimenkul malları, banka hesapları, araçları ve diğer varlıkları üzerine haciz konulmasını talep edebilmektedir. Haciz işlemi, icra müdürlüğü tarafından gerçekleştirilmekte olup haczedilen mallar satılarak alacaklının alacağı karşılanmaktadır. Borçlunun haczi kabil malvarlığının bulunamaması halinde aciz vesikası düzenlenmektedir. Aciz vesikası, borçlunun ödeme gücünün bulunmadığını belgeleyen resmi bir vesika olup alacağın zamanaşımı süresini yirmi yıla çıkarmaktadır. Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden İcra ve İflas Kanunu'nun güncel metnine erişilebilmektedir.

Kambiyo takibinde alacaklının dikkat etmesi gereken önemli hususlardan biri de protesto gerekliliğidir. Bonolarda, vadesinde ödeme yapılmaması halinde düzenleyene başvuru için protesto zorunlu değildir; ancak cirantalara ve avalistlere başvurabilmek için süresinde protesto çekilmesi gerekmektedir. Çeklerde ise ibraz süresinin kaçırılması halinde cirantalara başvuru hakkı düşmektedir. Protestodan muafiyet kaydı bulunan senetlerde protesto çekilmesine gerek bulunmamaktadır. Takip masrafları ve vekâlet ücreti de borçludan tahsil edilmekte olup bu masraflar toplam alacak tutarına eklenmektedir.

Menfi Tespit Davası ve İstirdat Davası

Menfi tespit davası, İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinde düzenlenen ve borçlunun gerçekte borçlu olmadığını ispat etmek amacıyla açtığı bir eda davasıdır. Senet davalarında menfi tespit davası, özellikle sahte senet, bedelsiz senet veya hatır senedi gibi durumlarda büyük önem taşımaktadır. Borçlu, icra takibinden önce veya sonra menfi tespit davası açabilmektedir. Takipten önce açılan menfi tespit davasında, alacağın yüzde on beşi oranında teminat yatırılarak ihtiyati tedbir kararı alınabilmekte ve bu tedbir kararıyla icra takibinin durdurulması sağlanabilmektedir. Takipten sonra açılan menfi tespit davasında ise icra veznesine yatan paranın alacaklıya ödenmesinin engellenmesi için ayrıca ihtiyati tedbir kararı alınması gerekmektedir.

Menfi tespit davasında ispat yükünün kime ait olduğu, davanın dayandığı hukuki sebebe göre belirlenmektedir. Borçlu, borcun mevcut olmadığını ileri sürdüğünden kural olarak ispat yükü borçluya düşmektedir. Ancak senetteki imzanın sahteliği iddiasında, imza incelemesi sonucunda sahteciliğin tespiti halinde ispat yükü yer değiştirmektedir. Bedelsizlik iddialarında borçlu, senedin bedelsiz olarak düzenlendiğini veya hatır senedi niteliğinde olduğunu yazılı delille ispatlamalıdır. Senetle ispat kuralının istisnalarının bulunduğu hallerde tanık beyanı da delil olarak kabul edilebilmektedir. Menfi tespit davasının kabulü halinde, takip iptal edilmekte ve borçlunun talebi üzerine alacağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere tazminata hükmedilmektedir.

İstirdat davası ise borçlunun, icra takibi sonucunda ödediği paranın geri alınması amacıyla açtığı davadır. Menfi tespit davası, ödeme yapılmadan önce açılabilirken istirdat davası ödeme yapıldıktan sonra açılmaktadır. İstirdat davasında borçlu, ödemenin haksız olduğunu ve paranın iadesini talep etmektedir. Bu dava, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. İstirdat davasında da ispat yükü davacı borçluya aittir. Mahkeme, davanın kabulüne karar verdiğinde ödenen tutarın iadesine ve faizine hükmetmektedir.

Menfi tespit ve istirdat davalarında görevli mahkeme, alacağın miktarına ve niteliğine göre belirlenmektedir. Ticari nitelikteki senet uyuşmazlıklarında asliye ticaret mahkemesi, diğer uyuşmazlıklarda ise asliye hukuk mahkemesi görevlidir. Yetkili mahkeme, genel yetki kuralları çerçevesinde davalının yerleşim yeri mahkemesi veya icra takibinin yapıldığı yer mahkemesidir. Dava süresince geçici hukuki koruma tedbirleri büyük önem taşımakta olup özellikle ihtiyati tedbir kararı alınmaması halinde borçlunun telafisi güç zararlara uğrama riski bulunmaktadır. Adalet Bakanlığı'nın UYAP sistemi üzerinden dava açma ve takip süreçleri elektronik ortamda yürütülebilmektedir.

Karşılıksız Çek ve Hukuki Sonuçları

Karşılıksız çek, ibraz süresinde bankaya ibraz edildiğinde hesapta yeterli karşılığı bulunmayan çektir. 5941 sayılı Çek Kanunu, karşılıksız çek keşide edilmesini suç olarak düzenlemiş olup bu fiil adli para cezasını gerektirmektedir. Ceza miktarı, çek bedelinin karşılıksız kalan kısmından az olmamak üzere belirlenmektedir. Ayrıca mahkûmiyet kararı ile birlikte çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da verilmektedir. Karşılıksız çekin hukuki ve cezai sonuçları birbirinden bağımsız olarak işlemekte olup alacaklı, hem ceza şikâyetinde bulunabilmekte hem de kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla icra takibi başlatabilmektedir.

Karşılıksız çek şikâyetinde bulunabilmek için çekin ibraz süresinde bankaya ibraz edilmesi ve karşılıksız işlemi yapılması gerekmektedir. İbraz süresi, düzenlenme tarihinden itibaren on gündür (aynı il içinde), bir ay veya üç aydır (farklı ülkeler arası). Çekin süresinde ibraz edilmemesi halinde hamilin kambiyo hukukundan doğan hakları düşmekte olup karşılıksız çek şikâyetinde de bulunulamamaktadır. Şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlükârda bir yıl içinde kullanılmalıdır. Şikâyet, çekin ibraz edildiği veya keşidecinin yerleşim yerinin bulunduğu yer icra ceza mahkemesine yapılmaktadır.

Çek bedelinin faiziyle birlikte ödenmesi halinde ceza davası düşmektedir. Bu düzenleme, alacaklının alacağını tahsil etmesini teşvik etmeye yönelik olup karşılıksız çek sorununa pragmatik bir çözüm sunmaktadır. Ödeme, şikâyet tarihinden önce yapılmışsa dava açılmamakta; şikâyetten sonra yapılmışsa dava düşmektedir. Taksitle ödeme anlaşması yapılması halinde de mahkeme, ödeme planına uyulup uyulmadığını denetlemektedir. Çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı, yasaklanan kişinin ekonomik faaliyetlerini önemli ölçüde kısıtladığından, bu yaptırımın orantılılığı tartışma konusu olmuştur.

Karekodlu çek sistemi, karşılıksız çek sorunun azaltılmasına yönelik önemli bir teknolojik yeniliktir. Bu sistem sayesinde çekin düzenlendiği tarihte hesaptaki bakiye ve çekin geçmişi sorgulanabilmekte olup çekin güvenilirliği artırılmaktadır. Ayrıca çek kayıt sistemi (Çek-KS) üzerinden çek düzenleme yasağı bulunan kişilerin sorgulanması da mümkündür. Bankaların çek hesabı açarken müşterinin mali durumunu ve çek kullanım geçmişini değerlendirmesi zorunlu olup bu değerlendirme, karşılıksız çek riskini azaltmaya yönelik bir önlemdir. Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden 5941 sayılı Çek Kanunu'nun güncel metnine erişilebilmektedir.

Kambiyo Senetlerinin Hukuki Niteliği ve Türleri

Kambiyo senetleri, Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen kıymetli evrak niteliğindeki ticari belgeler olup bono (emre yazılı senet), poliçe ve çek olmak üzere üç türden oluşmaktadır. Kambiyo senetlerinin ortak özellikleri, soyutluk ilkesi, kıymetli evrak niteliği, şekil şartlarına tabi olma ve özel icra takibi imkanı sağlamasıdır. Soyutluk ilkesi gereğince, kambiyo senedinin geçerliliği temel borç ilişkisinden bağımsızdır ve senedin devralınması, alacak hakkının devriyle sonuçlanmaktadır. Bu nitelik, kambiyo senetlerinin ticari hayatta güvenilir bir ödeme ve kredi aracı olarak kullanılmasını sağlamaktadır.

Bono (emre yazılı senet), düzenleyenin belirli bir meblağı belirli bir tarihte ödeyeceğini taahhüt ettiği kambiyo senedidir. Bononun geçerli olabilmesi için TTK'nın 776. maddesinde sayılan zorunlu unsurları taşıması gerekmektedir. Senet metninde bono veya emre yazılı senet kelimesinin bulunması, kayıtsız şartsız belirli bir bedelin ödenmesi vaadini içermesi, vade tarihi, ödeme yeri, lehtar, düzenleme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzasını taşıması zorunlu unsurlardır. Bu unsurlardan herhangi birinin eksikliği, belgenin kambiyo senedi niteliğini kaybetmesine yol açmaktadır.

Çek, düzenleyenin bankadaki hesabından belirli bir meblağın lehtara veya hamiline ödenmesini emreden bir kambiyo senedidir. 5941 sayılı Çek Kanunu ve TTK'nın ilgili hükümleri çekin düzenlenmesini, ibrazını ve ödenmesini düzenlemektedir. Çekin ibraz süreleri, düzenlenme yerine göre farklılaşmaktadır. Aynı il içinde düzenlenen çeklerde ibraz süresi on gün, farklı iller arasında bir ay, farklı ülkeler arasında ise üç aydır. İbraz süresinin geçirilmesi halinde hamilin kambiyo hukukundan doğan hakları düşmektedir.

Poliçe, düzenleyenin muhataba belirli bir meblağı belirli bir tarihte lehtara ödemesini emrettiği üç taraflı bir kambiyo senedidir. Uygulamada bono ve çeke kıyasla daha az kullanılan poliçe, özellikle uluslararası ticarette tercih edilen bir ödeme aracıdır. Poliçenin geçerliliği için TTK'nın 671. maddesinde öngörülen zorunlu unsurları taşıması gerekmektedir. Kambiyo senetlerinin tüm türleri, ciro yoluyla devredilebilmekte olup ciro, senedin arkasına veya alonj üzerine yapılmaktadır. Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden TTK'nın kambiyo senetlerine ilişkin hükümlerine erişilebilmektedir.

Senet Tahsili ve Kambiyo Senetlerine Özgü İcra Takibi

Kambiyo senetlerinin vadesinde ödenmemesi halinde, İcra ve İflas Kanunu'nun 167-176. maddeleri kapsamında kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatılabilmektedir. Bu takip türü, genel haciz yoluyla takibe kıyasla alacaklıya önemli avantajlar sağlamaktadır. Ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren beş gün içinde itiraz hakkı tanınmakta olup itiraz, takibi kendiliğinden durdurmamaktadır. Bu özellik, kambiyo senetlerine özgü takibin en önemli avantajlarından birini oluşturmaktadır. On günlük ödeme süresi içinde ödeme yapılmaması halinde alacaklı, haciz talebinde bulunabilmektedir.

Borçlunun kambiyo senedine itirazı, icra mahkemesine yapılmaktadır. İtiraz nedenleri, imza itirazı ve borca itiraz olmak üzere iki ana kategoride değerlendirilmektedir. İmza itirazında borçlu, senet üzerindeki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürmekte olup ispat yükü borçluya aittir. İmza incelemesi, bilirkişi tarafından yapılmakta olup adli belge inceleme uzmanının raporu kararda belirleyici nitelik taşımaktadır. Borca itirazda ise borçlu, borcun mevcut olmadığını, ödendiğini, zamanaşımına uğradığını veya senedin geçersiz olduğunu ileri sürebilmektedir.

Menfi tespit davası, borçlunun gerçekte borçlu olmadığını ispat etmek amacıyla açtığı bir dava türüdür. İcra takibinden önce veya sonra açılabilmektedir. Takip öncesi açılan menfi tespit davasında davacı, alacağın yüzde on beşi oranında teminat yatırarak ihtiyati tedbir kararı alabilmekte ve böylece icra takibinin durdurulmasını sağlayabilmektedir. Takip sonrası açılan menfi tespit davasında ise icranın durdurulması için alacağın yüzde on beşi oranında teminat yatırılması gerekmektedir. Menfi tespit davasının kabulü halinde borçlu, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata hak kazanmaktadır.

İstirdat davası, icra takibi sırasında ödeme yapan ancak gerçekte borçlu olmayan kişinin ödediği bedelin iadesini talep ettiği dava türüdür. İstirdat davası, ödemenin yapıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Davada ispat yükü davacıya ait olup ödemenin cebri icra tehdidi altında yapıldığının ve borcun mevcut olmadığının ispatlanması gerekmektedir. İstirdat davası, asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesinde açılmaktadır. Adalet Bakanlığı resmi sitesinden icra müdürlüklerinin iletişim bilgilerine ulaşılabilmektedir.

Senedin Geçersizliği ve Def'i Halleri

Kambiyo senetlerinin geçersizliği, zorunlu unsurların eksikliğinden veya şekil şartlarına aykırılıktan kaynaklanabilmektedir. Zorunlu unsurlardan birinin bulunmaması halinde belge, kambiyo senedi niteliğini kaybetmekte ve adi senet hükümlerine tabi olmaktadır. Adi senet, kambiyo senedine özgü icra takibine konu edilememekte olup genel haciz yoluyla takip başlatılabilmektedir. Senedin tarihsiz olması, imzasız olması, lehtar bilgisinin bulunmaması veya bedelin yazılmamış olması başlıca geçersizlik nedenleri arasında yer almaktadır.

Kambiyo hukukunda def'i sistemi, senedin soyutluk ilkesiyle doğrudan ilişkilidir. Mutlak def'iler, senedi elinde bulunduran herkese karşı ileri sürülebilen savunmalardır. Senedin sahte olması, zorunlu unsurların eksikliği, ehliyetsizlik ve zamanaşımı mutlak def'i olarak her hamile karşı ileri sürülebilmektedir. Kişisel def'iler ise yalnızca belirli bir kişiye karşı ileri sürülebilen savunmalardır. Bedelsizlik, karşılıksızlık, hatır senedi olması ve temel borç ilişkisine dayalı def'iler kişisel def'i niteliğinde olup iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülememektedir.

Senette tahrifat ve sahtecilik iddiaları, hem hukuki hem de cezai boyutlarıyla değerlendirilmektedir. Senet üzerinde tahrifat yapılması, bedelin değiştirilmesi veya imzanın taklit edilmesi, resmi evrakta sahtecilik suçunu oluşturabilmektedir. Sahtecilik iddiasının tespitinde adli belge inceleme uzmanı tarafından hazırlanan bilirkişi raporu belirleyici nitelik taşımaktadır. Mürekkep analizi, yazı karşılaştırma, kağıt analizi ve optik inceleme gibi teknik yöntemler kullanılmaktadır. Sahtecilik tespit edilmesi halinde Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulması ve icra takibine karşı menfi tespit davası açılması gerekmektedir.

Hatır senedi, gerçek bir borç ilişkisi olmaksızın düzenlenen ve genellikle kredi temini veya teminat amacıyla kullanılan bir senet türüdür. Hatır senedi, kambiyo hukuku bakımından geçerli bir senet olmakla birlikte taraflar arasındaki ilişkide bedelsizlik def'i ileri sürülebilmektedir. Ancak hatır senedinin ciro yoluyla iyi niyetli üçüncü kişilere devredilmesi halinde, bedelsizlik def'i bu kişilere karşı ileri sürülememektedir. Bu durum, hatır senedi düzenleyenin ciddi bir hukuki risk altına girmesine yol açmaktadır. Hatır senedinin ispatında tanık beyanları, yazışma kayıtları ve diğer yan deliller kullanılmaktadır.

Çek Hukuku ve Karşılıksız Çek İşlemleri

Çek hukuku, 5941 sayılı Çek Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu'nun ilgili hükümleriyle kapsamlı biçimde düzenlenmiştir. Çekin düzenlenmesi, ibrazı, ödenmesi, protestosu ve cezai yaptırımları bu mevzuat çerçevesinde yürütülmektedir. Çek hesabı açılması, bankanın müşterinin mali durumunu ve çek kullanım geçmişini değerlendirmesini gerektirmektedir. Banka, çek hesabı açarken müşterinin ticaret sicil kaydını, vergi kayıtlarını ve kredi geçmişini incelemektedir. Çek defterinin her yaprağında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kayıt numarası ve karekod bilgisi bulunmaktadır.

Karşılıksız çek düzenlenmesi, 5941 sayılı Çek Kanunu uyarınca adli para cezasını gerektiren bir suçtur. Çekin karşılıksız çıkması halinde keşideci hakkında çek bedelinin karşılıksız kalan kısmı tutarında adli para cezasına hükmedilmektedir. Ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı da uygulanmaktadır. Karşılıksız çek şikayeti, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her halde bir yıl içinde yapılmalıdır. Şikayet, çekin ibraz edildiği veya keşidecinin yerleşim yerinin bulunduğu yer icra ceza mahkemesine yapılmaktadır.

Çek bedelinin faiziyle birlikte ödenmesi halinde ceza davası düşmektedir. Bu düzenleme, alacaklının alacağını tahsil etmesini teşvik etmekte ve cezai yaptırımı bir baskı aracı olmaktan çıkararak ödeme odaklı bir sisteme dönüştürmektedir. Taksitle ödeme anlaşması yapılması halinde mahkeme, ödeme planına uyulup uyulmadığını denetlemektedir. Çek düzenleme yasağının kaldırılması, yasak süresinin dolması veya cezanın infaz edilmesiyle mümkün olmaktadır. Çek düzenleme yasağı, Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi'ne bildirilerek kayıt altına alınmaktadır.

Karekodlu çek sistemi, karşılıksız çek sorununun azaltılmasına yönelik önemli bir teknolojik yeniliktir. Karekod sayesinde çekin düzenlendiği tarihte hesaptaki bakiye ve çekin geçmişi sorgulanabilmektedir. Ayrıca çek kayıt sistemi üzerinden çek düzenleme yasağı bulunan kişilerin sorgulanması da mümkündür. Dijital çek uygulamaları, çek işlemlerinin güvenliğini artırmakta ve sahtecilik riskini azaltmaktadır. Çek hukukundaki gelişmeler, ticari hayatın dijital dönüşümüyle paralel olarak sürmektedir.

Senet Uyuşmazlıklarında Görevli Mahkeme ve Yargılama Süreci

Senet uyuşmazlıklarında görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenmektedir. Ticari nitelikteki senet uyuşmazlıkları asliye ticaret mahkemesinde, adi nitelikteki uyuşmazlıklar ise asliye hukuk mahkemesinde görülmektedir. TTK'nın 4. maddesi uyarınca her iki tarafın da ticari işletmesiyle ilgili olan hususlardan doğan hukuk davaları ticari dava sayılmaktadır. Kambiyo senedinin taraflarının tacir sıfatını taşıması, davanın ticari dava olarak nitelendirilmesinde belirleyici olmaktadır. Görevli mahkemenin doğru tespit edilmesi, usul ekonomisi açısından büyük önem taşımaktadır.

Senet davalarında yargılama süreci, dava türüne göre farklılaşmaktadır. Menfi tespit davaları ve istirdat davaları yazılı yargılama usulüne göre görülmektedir. Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi aşamalarından sonra ön inceleme duruşması yapılmakta ve ardından tahkikat aşamasına geçilmektedir. İcra mahkemesindeki itiraz incelemeleri ise daha hızlı bir prosedüre tabidir. İcra mahkemesi kararlarına karşı istinaf kanun yoluna başvurulabilmektedir.

Senet davalarında bilirkişi incelemesi, özellikle imza ve yazı incelemesi gerektiren durumlarda başvurulan bir delil aracıdır. Adli belge inceleme uzmanı, senet üzerindeki imzanın gerçekliğini, tahrifat yapılıp yapılmadığını ve belgenin fiziksel özelliklerini incelemektedir. Bilirkişi raporu, mahkemenin kararında belirleyici nitelik taşımakla birlikte hakim, bilirkişi raporuyla bağlı değildir. Tarafların bilirkişi raporuna itiraz hakkı bulunmakta olup itiraz halinde ek rapor alınabilmekte veya farklı bir bilirkişiye inceleme yaptırılabilmektedir.

Senet uyuşmazlıklarında zamanaşımı süreleri, kambiyo senedinin türüne göre farklılaşmaktadır. Bonolarda düzenleyene karşı zamanaşımı süresi vade tarihinden itibaren üç yıldır. Çeklerde ise ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl içinde zamanaşımı gerçekleşmektedir. Cirantalara karşı müracaat hakkı bir yıl, rücu hakkı ise altı ayla sınırlıdır. Zamanaşımının kesilmesi ve durması halleri Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre belirlenmektedir. Zamanaşımına uğramış kambiyo senedi, adi senede dönüşmekte olup genel zamanaşımı süreleri uygulanmaktadır. Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden TTK ve Çek Kanunu'nun güncel metinlerine erişilebilmektedir.

Sık Sorulan Sorular