Kısa cevap: Gayrimenkul due diligence, satın alınacak taşınmazın hukuki durumunun alımdan önce incelenmesidir. Taşınmaz satışı resmî şekilde yapılır (TBK md. 237), mülkiyet tescille kazanılır (TMK md. 705) ve yolsuz tescil tapu sicilinin düzeltilmesi davasına konu olabilir (TMK md. 1025). Yabancı uyruklu alıcılar için ayrıca Tapu Kanunu md. 35 sınırlamaları incelenir.

İnceleme başlıkları

  • Tapu kaydı: Malikin kim olduğu, payların ve ayni hakların durumu, kütükteki şerh, beyan ve rehin kayıtları.
  • Tescilin dayanağı: Tapu sicilinde yolsuz tescil veya terkin bulunup bulunmadığı. Bir ayni hak yolsuz olarak tescil edilmiş, terkin edilmiş veya değiştirilmişse hakkı zedelenen kişi tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir; iyiniyetli üçüncü kişilerin bu tescile dayanarak kazandıkları haklar ve tazminat istemleri saklıdır (TMK md. 1025).
  • Satış sözleşmesinin şekli: Taşınmaz satışının geçerli olabilmesi için sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır; satış vaadi, geri alım ve alım sözleşmeleri de resmî şekilde düzenlenmedikçe geçerli olmaz (TBK md. 237).
  • Mülkiyetin kazanılması: Taşınmaz mülkiyeti tescille kazanılır; miras, mahkeme kararı, cebrî icra, işgal ve kamulaştırma hâllerinde mülkiyet tescilden önce kazanılsa da tasarruf işlemleri için tescil gerekir (TMK md. 705).
  • Paylı mülkiyet: Paydaşlardan her biri, kanundaki istisnalar saklı kalmak üzere malın paylaşılmasını isteyebilir (TMK md. 698).
  • Kira durumu: Konut ve çatılı işyeri kiralarında, kiralananı sonradan edinen kişi gereksinim sebebiyle sözleşmeyi ancak kanunda öngörülen koşullarla sona erdirebilir (TBK md. 351); kiracının hakları devir sonrasında da önem taşır.
  • Yabancı uyruklu alıcı: Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşı yabancı gerçek kişiler taşınmaz edinebilir; alan sınırları ve proje onayı yükümlülüğü Tapu Kanunu md. 35'te düzenlenmiştir.
  • Harç ve bedel: Tapu harcı, emlak vergisi değerinden az olmamak üzere beyan edilen bedel üzerinden hesaplanır (492 sayılı Kanun md. 63).

Süreç

İnceleme, genellikle tapu kaydının ve ekindeki belgelerin temininden, imar ve kullanım durumunun ilgili idare kayıtlarıyla karşılaştırılmasından, kira ve ayni hak durumunun tespitinden ve sonuçların yazılı bir raporda toplanmasından oluşur. Her taşınmazın durumu farklı olduğundan kapsam somut olaya göre belirlenir.

Sıkça sorulan sorular

Due diligence neden yapılır?

Alımdan önce taşınmazın tapu, ayni hak, kira ve imar durumundaki riskleri görmek ve satış sözleşmesini buna göre düzenlemek için yapılır.

Tapu kaydında yolsuz tescil varsa ne olur?

Hakkı zedelenen kişi tapu sicilinin düzeltilmesini dava edebilir; iyiniyetli üçüncü kişilerin kazandığı haklar saklıdır (TMK md. 1025).

Yabancılar her yerde taşınmaz edinebilir mi?

Hayır. Edinim, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülkelerin vatandaşları için ve kanundaki alan sınırları dâhilinde mümkündür (Tapu Kanunu md. 35).

Satış sözleşmesi hangi şekilde yapılır?

Taşınmaz satışının geçerli olması için sözleşmenin resmî şekilde düzenlenmesi şarttır (TBK md. 237).