Acil Avukat İstanbul: Gözaltı, Tutuklama ve Acil Hukuki Durumlar

Kısa cevap: Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez (CMK md. 91). Gözaltına alınan veya şüpheli sıfatıyla ifadesi alınan kişi müdafi yardımından yararlanabilir; yasak usullerle alınan ifade delil olarak değerlendirilemez (CMK md. 148). Aile içi şiddette tedbir kararları 6284 sayılı Kanun kapsamında mülki amir veya hâkim tarafından verilir.

Yakalama ve gözaltı

Yakalama (CMK md. 90): Kişiye suçu işlerken rastlanması veya suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçma olasılığının ya da kimliğini belirleme olanağının bulunmaması hâllerinde herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir. Kolluk, yakalanan kişiye kanuni haklarını derhal bildirir ve Cumhuriyet savcısına hemen bilgi vererek emri doğrultusunda işlem yapar.

Yakalama emri (CMK md. 98): Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri düzenlenebilir. Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri re'sen veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir. Yakalama emrinde kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği ve yüklenen suç gösterilir.

Gözaltı (CMK md. 91): Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır. Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin, her defasında bir günü geçmemek üzere, üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir.

Tutuklama

Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde tutuklama kararı verilebilir; işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez. Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda (vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç) tutuklama kararı verilemez (CMK md. 100). Hâkim kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir (CMK md. 267).

İfade verme ve müdafi

• Şüphelinin ve sanığın beyanı özgür iradesine dayanmalıdır; kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit gibi müdahaleler yapılamaz. Yasak usullerle elde edilen ifadeler rıza ile verilmiş olsa da delil olarak değerlendirilemez. Müdafi hazır bulunmaksızın kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK md. 148).
• Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir; müdafi seçebilecek durumda olmadığını beyan ederse istemi hâlinde bir müdafi görevlendirilir. Çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ve dilsiz olan şüpheli veya sanık için ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK md. 150).
• Meramını anlatabilecek ölçüde Türkçe bilmeyen şüpheli, mağdur veya tanıklar için soruşturma evresinde de tercüman atanır; bu evrede tercüman hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafından atanır (CMK md. 202/3).

Haksız yakalama ve tutuklamada tazminat

Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan veya tutuklanan, kanuni gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan, kanuni hakları hatırlatılmadan tutuklanan veya yakalama ve tutuklama nedenleri kendilerine açıklanmayan kişiler, maddi ve manevi her türlü zararlarını Devletten isteyebilir (CMK md. 141).

Aile içi şiddet ve 6284 sayılı Kanun

• Mülki amir, korunan kişiler için uygun barınma yeri sağlanması, geçici maddi yardım yapılması, psikolojik, mesleki, hukuki ve sosyal danışmanlık verilmesi ve hayati tehlike hâlinde geçici koruma altına alınması gibi tedbirlere karar verebilir (md. 3).
• Hâkim; şiddet mağduruna yönelik tehdit, hakaret ve aşağılamadan kaçınma, müşterek konuttan uzaklaştırma, korunan kişilere, konuta, okula ve işyerine yaklaşmama, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme ve silahların teslimi gibi önleyici tedbirlere karar verebilir (md. 5/1). Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bu tedbirlerden bazıları kolluk amirlerince de alınabilir; kolluk amiri evrakı en geç kararın alındığı tarihi takip eden ilk işgünü içinde hâkimin onayına sunar, hâkim tarafından yirmi dört saat içinde onaylanmayan tedbirler kendiliğinden kalkar (md. 5/2).
• Tedbir kararının gereklerine aykırı hareket eden şiddet uygulayan hakkında hâkim kararıyla üç günden on güne kadar, her tekrarında on beş günden otuz güne kadar zorlama hapsi uygulanır; toplam süre altı ayı geçemez (md. 13).

Eşlerden biri diğerinin hayatına kastederse, kendisine pek kötü davranırsa veya ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunursa, diğer eş boşanma davası açabilir; dava hakkı boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde bu sebebin doğumunun üzerinden beş yıl geçmekle düşer (Türk Medeni Kanunu md. 162).

İş kazası bildirimi

İşveren, iş kazasını yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl ve sosyal güvenlik kurumuna en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmek zorundadır (5510 sayılı Kanun md. 13).

Sıkça sorulan sorular